Oddziały
W okresie międzywojennym odmiennie w stosunku do dzisiejszych standardów rozmieszczano pacjentów na oddziałach. Drugie piętra, czyli strychy, obecnie niezamieszkane przez pacjentów, stosownie do komunikacji na klatkach schodowych przynależały albo do oddziału na parterze, albo do oddziału na pierwszym piętrze.
Obecny oddział I przeznaczony był dla pacjentów pierwszej klasy. Liczył 15 łóżek w 9 salach, posiadał m.in. salę rozrywkową z bilardem i fortepianem i elegancko umeblowany korytarz. Na II piętrze umieszczono pododdział dla chorych drugiej klasy posiadający salę sypialnianą na 19 łóżek. Chorzy drugiej klasy mogli korzystać z udogodnień przeznaczonych dla chorych pierwszej klasy, a ich pobyt różnił się gorszymi miejscami noclegowymi. W obecnym oddziale II przebywało 43 pacjentów pracujących. Na parterze były 4 sale sypialne na 24 łóżka, a na II piętrze 2 sale sypialne na 19 łóżek. Oddział obecnie numerowany jako IIIA przeznaczony był dla pacjentów spokojnych, przeważnie pracujących, obejmował 4 sale na 24 łóżka, salę dzienną oraz separatkę dla podejrzanych o choroby zakaźne. 13-łóżkowa sala sypialna mieściła się na II piętrze. Znajdował się tu pokój służbowy dla nadpielęgniarza. Obecny oddział IIIB pełnił rolę oddziału obserwacyjnego dla wszystkich nowo przyjętych chorych oraz osób skierowanych na obserwacje przez sądy. Składał się z dwóch sal dozorowanych na 25 łóżek z nocnym dyżurem pielęgniarskim, pięciu pokoi sypialnych na 26 łóżek, pokoju lekarskiego oraz pokoju dla chorych zakaźnie. Do oddziału należała jedna sala na II piętrze na 13 łóżek. Oddziały aktualnie numerowane jako IV i V, XIA i IXB, VI i XI - czyli wszystkie oddziały tzw. nowej części szpitala - zajmowali mężczyźni. Na każdym z oddziałów były po dwie 30-łóżkowe sale, a jako miejsca dziennego pobytu służyły szerokie korytarze, z jednej strony rozszerzone, "odpowiednio urządzone do przepędzenia dnia na lekturze, grze w szachy i warcaby itp. rozrywkach". Obecny pawilon IV służył jako internat dla upośledzonych umysłowo chłopców, a na II piętrze obecnego budynku IV/V mieściła się szkoła specjalna z dwiema klasami szkolnymi, salą gimnastyczną i warsztatową. Obecny oddział X miał na parterze dwie sale, każda na 22 łóżka, oraz salę operacyjną. Na pierwszym piętrze obecnego pawilonu X (oddział psychiatrii dzieci i młodzieży) był pawilon obserwacyjny, przeznaczony dla pacjentek nowo przyjmowanych, z całodobowymi dyżurami. Pawilon aktualnie numerowany jako XIA/XIB przeznaczony był dla spokojnych pacjentek III klasy. Na parterze mieściło się 26 łóżek, na I piętrze 36 łóżek, a na dwóch salach II piętra - 39 łóżek. Każdy z oddziałów posiadał po jednej separatce dla pacjentek zakaźnych. Na I piętrze był 8-łóżkowy pokój dla chorych obciążonych somatycznie. Budynek dawnego szpitala krajowego, w którym obecnie mieści się szkoła katolicka, w dawnym pawilonie XII, obecnie nieistniejącym w numeracji szpitala, mieścił pawilon F. Parter i część I piętra przeznaczono dla pacjentek względnie spokojnych, lecz nienadających się do pracy z powodu znacznej deterioracji w przebiegu schizofrenii, otępienia, upośledzenia umysłowego lub padaczki. Mniejszą część I piętra przeznaczono na internat dla umysłowo upośledzonych dziewcząt w wieku 6-18 lat - odizolowany od reszty pawilonu, z własnym wejściem i klatką schodową. Obecny pawilon XIV, podobnie jak obecna izba przyjęć, przeznaczony był dla niebezpiecznych kobiet i mężczyzn. Każdy z oddziałów miał 8 separatek. Nieczynny już pawilon XV, w którym przez wiele lat istniały oddziały neurologii - męski (parter) i żeński (piętro) - mieścił 40-łóżkowy pawilon dla płucnochorych. "Pawilon ten zbudowany jest na najwyżej wzniesionej części terenu zakładowego - różnica wysokości w stosunku do starej części zakładu wynosi 55 m". Na każdy piętrze świetnie oświetlonego pawilonu mieściły się dwie sypialnie po 10 łóżek. Obecny pawilon XVI na parterze przeznaczony był dla 62 kobiet pracujących, z których 30 pacjentek umieszczono w 6 sypialniach na parterze, a pozostałe w sypialniach na II piętrze. I piętro obecnego oddziału XVI przeznaczono dla 22 pacjentek I i II klasy, które umieszczone zostały w pojedynczych lub kilkuosobowych pokojach. Jedna większa sala przeznaczona była dla kobiet względnie spokojnych, ale wymagających - ze względu na własne bezpieczeństwo - stałego i ścisłego dozoru. Do dawnego pawilonu B kobiecego (czyli obecnego I piętra pawilonu XVI) zaliczano również salę sypialną na 23 łóżek na II piętrze).
Leczenie
Za czasów Dekowskiego pacjentów dzielono na trzy grupy: bardzo gwałtownych (umieszczanych na oddziałach dozorowanych lub salach dozorowanych), spokojniejszych i rekonwalescentów. W ostrej psychozie główną zasadą leczniczą był spokój oraz planowy i regularny trybu życia z usunięciem elementów rozdrażniających. W miarę ustępowania ostrych objawów psychotycznych dążono do zatrudniania chorego zgodnie z uzdolnieniami, aby "wyrwać go z urojeń i chorobliwego stanu, w jakim chory przez wytworzenie sobie spaczonego świata wyobrażeń się znajduje" (Dekowski).
Leczenie aktywne w KPZ w Świeciu za dyrektury Dekowskiego nie opierało się na wszystkich ówcześnie znanych metodach, a wiele z nich wprowadzono z opóźnieniem. W 1917 r. Julius Wagner-Jauregg wykazał możliwość leczenia psychoz w przebiegu porażenia postępującego gorączką za pomocą zimnicy. W 1922 r. Jakob Klaesi zaproponował leczenie snem przedłużonym za pomocą somnifenu pacjentów pobudzonych. W KZP w Świeciu leczenie farmakologiczne polegało na podawaniu chorym niespokojnym doraźnie środków uspokajających (veronal natrium - hypnosan), stosowanych rzadko, kilka proszków dziennie na 900 pacjentów. Częściej stosowano 10 proc. roztwór paraldehydu, "środka szybko działającego i względnie nieszkodliwego" (Dekowski). Pacjentom chorym na padaczkę podawano gardenal, a w stanie padaczkowym amylenhydrat. W przypadkach ostrego szału używano iniekcji skopolaminy z morfiną. Surowo wzbronione było używanie środków krępujących (łóżka siatkowe, kaftany bezpieczeństwa). Za jedynie dopuszczalną metodę przymusu uznano izolację chorych w separatce w pawilonach zabezpieczonych. Używano kąpieli przedłużonych jako środka uspokajającego. W KZP Świeciu dopiero od 1928 r. stosowano leczenie gorączką za użyciem malarii. W pozostającym pod tą samą władzą KZP w Kocborowie leczenie tą metodą rozpoczęto już od listopada 1925 r. W Świeciu w około 40 przypadkach porażenia postępującego obserwowano zachęcające wyniki - szczególnie w przypadkach niezaawansowanych - a nawet kilka wyleczeń. Nie stosowano tej metody w leczeniu innych chorób psychicznych ani nie leczono snem przedłużonym.
Orzecznictwo
Za Dekowskiego wydano w KPZ w Świeciu 88 orzeczeń sądowo-lekarskich.
75-lecie szpitala
Dnia 17 maja 1930 r. z udziałem władz województwa pomorskiego, miasta, powiatu świeckiego, ludności i zaproszonych gości odbyły się uroczystości 75-lecia istnienia zakładu. Po powitaniu gości przez Dekowskiego odbyła się msza, a po niej odczyt dyrektora i zwiedzanie szpitala. Po obiedzie słuchano koncertu orkiestry szpitalnej w parku zakładowym. Prasa lokalna pisała, że "pod kierownictwem dzielnego i energicznego p. dyrektora Dra Dekowskiego Zakład Psychiatryczny w Świeciu otrzymał po wojnie światowej od czasu jego przejęcia zupełnie inny obraz, tak z piękności wewnętrznej, jako i zewnętrznej", będąc "ozdobą naszego miasta". Szpital od Starostwa Krajowego Pomorskiego otrzymywał zasiłek finansowy składający się z dwóch pozycji. Pierwsza z nich to kwota 1,80 zł dziennie za leczenie osoby posiadającej tzw. ubóstwo krajowe (50-60 osób rocznie). Druga pozycja to pomoc finansowa na pokrycie różnicy między wydatkami a dochodami.
W 1930 r. Dekowski opublikował książkę pt. "Pomorski Krajowy Zakład Psychjatryczny w Świeciu n. W", w której omówił funkcjonowanie szpitala do 1929 r.
Śmierć
Stanisław Dekowski zmarł 4 lipca 1931 r. z powodu raka żołądka. Nekrologi opublikowano m.in. w "Dzienniku Urzędowym Izb Lekarskich", "Głosie Świeckim", "Dzienniku Bydgoskim" i "Nowinach Psychiatrycznych". Relacja z pogrzebu Dekowskiego ukazała się w "Dzienniku Bydgoskim", gdzie przypomniano, że zmarły był członkiem Koła Oficerów Rezerwy, Towarzystwa Powstańców i Wojaków oraz długoletnim członkiem wspierającym Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". W pogrzebie brali udział m.in. wicestarosta pomorski Alojzy Kowalski, burmistrz Świecia Stanisław Kostka, delegacje licznych towarzystw, duchowieństwo, delegacje z zakładu poprawczego z Chojnic, zakładu psychiatrycznego w Kocborowie. Wspomnienie o zmarłym napisał w "Nowinach Psychiatrycznych" dr Ralf Baetge.
W prasie bydgoskiej ukazał się artykuł pt. "Leczenie chorych nerwów za pomocą rozrywek. Muzyka i taniec działają kojąco", który odnosił się do dokonań Dekowskiego: "Najciekawsze obserwacje w zakresie kojącego działania muzyki na chorych umysłowo poczynił dyrektor z chwilą, gdy w zakładzie zainstalowano odbiornik radiowy. Codzienne słuchanie koncertów przez pensjonariuszy dało pole do zebrania charakterystycznych spostrzeżeń. Okazało się, że muzyka lekka najwięcej ma powodzenia. Bardzo niewielu chorych pragnęło muzyki poważnej (..). Muzyka radiowa okazała się poważnym czynnikiem w leczeniu chorych nerwów za pomocą rozrywek".
Nagrobek dra Stanisława Dekowskiego i jego rodziny stoi na cmentarzu szpitala psychiatrycznego w Świeciu. Na płycie nagrobnej widnieją nazwiska Stanisława, Anny, Barbary, Kazimierza oraz Feliksa Dekowskich.
RYSZARD KUJAWSKI
Piśmiennictwo
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy (Akta Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu w sprawie osiedlania lekarzy z lat 1919-1921. Sygn. 11524; Zakłady psychiatryczne 1920-1925. Sygn. 11725; Zakłady psychiatryczne 1922. Sygn. 11726; Zakład psychiatryczny w Świeciu 1924-1926. Sygn. 11730). Źródła drukowane: Baetge RJ Śp. Stanisław Dekowski. "Nowiny Psychiatryczne" 1931, 8, 3-4, s. II;
Borzyszkowski J, red. Świecie. Księga jubileuszu 800-lecia. Świecie: Urząd Miejski, Gdańsk: Instytut Kaszubski, 1998; Chłosta J. Ludzie Olsztyna, Olsztyn, 2003; Dąbrowski R. Położenie ekonomiczne mniejszości niemieckiej w Polsce w okresie międzywojennego dwudziestolecia (1918-1939), Szczecin, 1977; Dekowski S. Pomorski Krajowy Zakład Psychjatryczny w Świeciu n. W. Świecie, 1930; Fuhrman I. Wojewódzki Komunalny Szpital Psychiatryczny w Chełmie: z okazji XVI. Zjazdu Psychiatrów Polskich, 1936; Fuhrman I. Szpital psychiatryczny ośrodkiem higieny. "Rocznik Psychiatryczny" 1933, 20, s. 188-94; Jaroszewski Z. (red.) Zagłada chorych psychicznie Polsce 1939-1945. Warszawa: PWN, 1993; Halicki K. Franciszek Ksawery Domachowski (1887-1939) działacz społeczno-polityczny i wydawca. "Rocznik Grudziądzki". Grudziądz: Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Grudziądzu, 2007, s. 217-230; Jaska M. Dzieje Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych im. Aleksandra Piotrowskiego "Dziekanka" w Gnieźnie. Gniezno, 1994; Kamiński J. Dr med. Stanisław Dekowski. Ludzie dawnego Świecia. "Głos Celulozy" 1985, 6 (15.04.1985), s. 8; Otremba Z. Grudziądz. Kronika dziejów miasta. Gdańsk: Regnum, 1999; Michorzewski A, Suś L. Najpiękniejszy widok na Świecie. Urząd Miasta i Gminy Świecie, 1995; Milewski J. Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych im. St. Kryzana w Starogardzie Gdańskim-Kocborowie (1893-1994). Starogard Gdański, 1995; Petelski M. Zarys dziejów szpitala psychiatrycznego w Świeciu n/Wisłą. [w:] Petelski M, Przybysz J, Żurek M. (red.) CXXV lat Szpitala Psychiatrycznego w Świeciu n W., Świecie, 1980; Piechocki S. Czyściec zwany Kortau. Olsztyn: Książnica Polska, 1993; Shorter E. Historia psychiatrii. Od zakładu dla obłąkanych po erę Prozacu. Warszawa: WSiP, 2005; Sęp-Kowalik B. Metody leczenia w psychiatrii. Metody biologiczne. [w:] Bilikiewicz T. Psychiatria kliniczna. Wyd. VII Bilikiewicz A. (red). Warszawa: PZWL, 1989, s. 103-4; Szarejko P. Słownik lekarzy polskich XIX wieku. Tom IV. Warszawa: Semper, 1997; Wojciechowski M. W okresie II Rzeczypospolitej (1920-1939) [w:] Jasiński K. (red.) Dzieje Świecia nad Wisłą i jego regionu. Tom 2. Warszawa-Poznań-Toruń, 1980, s. 42; Zagórski R. O konieczności reorganizacji szpitalnictwa psychiatrycznego w Polsce. "Rocznik Psychiatryczny" 1926, 3-4, s. 33-40.
Sprawozdania: Sprawozdanie Pomorskiego Wydziału Krajowego za rok 1925, 1926, 1927/28, 1928/29, 1929/30, 1930/31. Prasa: Dziennik Bydgoski, Głos Świecki. Prasa medyczna: "Rocznik Psychiatryczny", "Dziennik Urzędowy Izb Lekarskich" 1931. Źródła internetowe: kmdg.grudziadz.pl/publikacje/biuletyny