Gdy nie by這 mostu

rydzek
14.01.2018 08:57
A A A
Widok na Wis喚

Widok na Wis喚 (Fot. Arch. autora)

Pobliskie Che軛no zosta這 za這穎ne nad Wis陰 w pierwszej po這wie XIII w., od zawsze nasze miasta wiele 陰czy這. Najwi瘯szym problemem dawnych mieszka鎍闚 by brak mostu 陰cz帷ego brzegi rzeki. Problem zosta rozwi您any dopiero po up造wie siedmiuset lat od lokacji Che軛na

Z ko鎍em grudnia zako鎍zy造 si ogólnopolskie obchody Roku Rzeki Wis造, zainicjowane uchwa陰 Sejmu RP. W wielu miastach odby造 si z tej okazji okoliczno軼iowe imprezy. Che軛no i 安iecie równie w陰czy造 si do tego przedsi瞝zi璚ia. W Muzeum Ziemi Che軛i雟kiej zorganizowano m.in. wystaw ukazuj帷 zwi您ki miasta z Wis陰. Wiod帷y jej motyw stanowi造 fotografie ukazuj帷e 瞠glug rzeczn i funkcjonuj帷 przez wiele stuleci w rejonie miasta przepraw promow. Obok niej istnia造 w pobli簑 Che軛na tak瞠 i inne miejsca przewozowe. Ich dzieje s obecnie zupe軟ie zapomniane. Obchody Roku Rzeki Wis造 stanowi okazj do wspomnienia o nich oraz ukazania stara che軛nian o sta造 most na rzece.
Che軛i雟ka przeprawa promowa (Che軛no - G這gówko Królewskie)
Historia tej przeprawy zacz窸a si w 1233 r., kiedy za這篡ciele miasta, Krzy瘸cy, nadali przywilej lokacyjny dla Che軛na i Torunia. W jego odnowionej wersji z 1251 r. powtórzono zapis obliguj帷y oba miasta do zapewnienia przewozów przez Wis喚. Tre嗆 zobowi您ania brzmia豉: "Postanawiamy tak瞠, aby przy tych miastach przewóz odbywa si swobodnie...".
Wybrane miejsce na urz康zenie przeprawy w rejonie Che軛na na Wi郵e od K瘼y Panie雟kiej do K瘼y Popowskiej by這 dogodne z racji 豉godnych brzegów rzeki oraz dobrych doj嗆 i dojazdów do niej. Przeprawa che軛i雟ka od pocz徠ku funkcjonowania cieszy豉 si du篡m powodzeniem. Z che軛i雟kiego przewozu korzysta豉 nie tylko miejscowa ludno嗆, ale tak瞠 ró積i dostojnicy, zarówno 鈍ieccy, wojskowi, jak i duchowni. 字odkami przewozowymi by造 w pocz徠kowym okresie czó軟a i 這dzie wios這we. Pó幡iej wprowadzono przewóz promem.
Najlepiej znane s zasady i sposób przewozu z okresu XIX i XX w. Prom che軛i雟ki, ze wzgl璠u na wykorzystywany nap璠 oraz tor przemieszczania, by nazywany promem na uwi瞛i lub wahad這wym.
Nazywano go tak, gdy jego burta by豉 przymocowana do liny zakotwiczonej po鈔odku Wis造, w gór rzeki. Lina d逝go軼i 800 m by豉 podtrzymywana na powierzchni wody za pomoc 10 ma造ch pontonów. Od najbli瞠j po這穎nego pontonu dochodzi造 do promu kolejne dwie 30-metrowe liny przymocowane do urz康ze sterowniczych, które znajdowa造 si na lewym i prawym naro積iku jego burty. Za pomoc tych urz康ze skracano d逝go嗆 jednej z lin, wskutek czego prom ustawia si pod pewnym k徠em w stosunku do kierunku p造ni璚ia wody. Dzi瘯i takiemu ustawieniu si豉 nurtu wody przemieszcza豉 prom w kierunku drugiego brzegu. Aby wykona ruch powrotny, zmieniano ustawienie promu przeciwleg造m urz康zeniem. Do regulowania pr璠ko軼i s逝篡造 wysuwane p造ty boczne, tzw. miecze, które umo磧iwia造 zwi瘯szenie lub zmniejszenie nacisku nurtu rzeki na powierzchnie 軼iany bocznej promu. 字ednio czas przewozu tym 鈔odkiem z jednego brzegu na drugi trwa od 5 do 12 minut. Mo積a by這 nim przewozi ka盥orazowo wiele osób, a tak瞠 samochody i pojazdy zaprz璕owe. Wed逝g danych z lat 20. XX w. prom che軛i雟ki do przewo瞠nia osób i pojazdów mia wymiary 25 na 6 m.
Nadzór techniczny nad przepraw i urz康zeniami przewozowymi sprawowa w Che軛nie królewski inspektor budów wodnych. Od po這wy XIX w. sprz皻 przeprawowy by wydzier瘸wiany prywatnym osobom, maj帷ym uprawnienia do sprawowania us逝g przewo幡iczych po rzece. Miasto mia這 z tego tytu逝 dodatkowe dochody. Na przyk豉d w 1862 r. dzier瘸wca promu Berndt musia wp豉ci do kasy miejskiej 3280 talarów op豉ty rocznej. Kolejni dzier瘸wcy byli wy豉niani na podstawie organizowanych przetargów. W pocz徠kowym okresie pierwszej wojny 鈍iatowej dzier瘸wc promu by Oskar Klotz, a od 1916 r. do zako鎍zenia wojny August Podschadly.
W 1920 r. sprz皻 przeprawowy zosta przej皻y przez specjalnie powo豉n komisj Wojska Polskiego i nast瘼nie przekazany Zarz康owi Urz璠u Dróg Wodnych z siedzib w Che軛nie. Sprz皻 by do嗆 liczny, a przeprawa che軛i雟ka przypomina豉 sprawnie dzia豉j帷e przedsi瑿iorstwo. W wykazie wymieniono m.in.: dwa promy 瞠lazne, trzy p豉skie promy drewniane, promy spiczaste (瞠lazny i drewniany). Poza tym by造 jeszcze promy mieszkalne dla zaóg, prom do przewozu w璕la, jeden parowiec, dwana軼ie 這dzi wios這wych i wiele innego sprz皻u.
Przewozy promem przez Wis喚 by造 p豉tne. W 1926 r. koszt przewozu jednej osoby wynosi 0,50 z, wozu zaprz璕owego - 14 z, samochodu - 15 z.
Najwi瘯sz niedogodno軼i przeprawy che軛i雟kiej by這 jej uzale積ienie od warunków pogodowych. Wielokrotnie gdy zamarz豉 rzeka, pojawi豉 si kra lodowa lub gdy w lecie by niski stan wody, odwo造wano komunikacj promow. Okresowo do przewozów wykorzystywano parowiec, ale i on nie zawsze móg kursowa. Przerwy w przewozach cz瘰to by造 wielodniowe. Informacje o funkcjonowaniu przeprawy lub jej zawieszeniu by造 og豉szane w miejscowej i regionalnej prasie.
Przeprawa topoli雟ka (Bie鎥ówka - Topolno)
W pobli簑 Che軛na, ok. 10 km w gór rzeki, znajdowa豉 si druga pod wzgl璠em znaczenia i dochodów przeprawa przez Wis喚, z przystaniami w Topolnie i Bie鎥ówce. By豉 okre郵ana mianem przeprawy topoli雟kiej. Pierwsza pisemna wzmianka o jej istnieniu pojawi豉 si ju w 1438 r., ale jej rodowód móg by znacznie wcze郾iejszy. Mo積a s康zi, 瞠 jej powstanie w tym miejscu mog這 mie zwi您ek z pierwsz, krzy瘸ck, lokacj Che軛na na terenie Starogrodu. Kolejna translokacja Che軛na ze Starogrodu na miejsce obecnie zajmowane przez miasto przyczyni豉 si do znacznego zmniejszenia roli i znaczenia przewozu topoli雟kiego.
Dowodzi tego porównanie rocznych dochodów uzyskiwanych z obu blisko po這穎nych siebie przepraw. W XVII w. przeprawa topoli雟ka przynosi豉 rocznie 20 z, a che軛i雟ka osi庵a豉 przychód w wysoko軼i 350 z.
Przewóz we wczesnym okresie funkcjonowania odbywa si czó軟ami. W pó幡iejszym okresie uruchomiono tam tak瞠 przewóz promem. Ten 鈔odek przewozowy by wykorzystywany do wybuchu pierwszej wojny 鈍iatowej. Krótko przed jej rozpocz璚iem przepraw topoli雟k zainteresowali si równie wojskowi. W kwietniu 1913 r. dwóch oficerów armii niemieckiej, major Buchholtz i porucznik Thorner, dokona這 rekonesansu sposobu funkcjonowania przewozu i wykorzystywanych 鈔odków przeprawowych. Po zako鎍zeniu inspekcji przekazali swoje uwagi gównie dotycz帷e naliczania taryf od przewozu. Cel inspekcji by jednak prawdopodobnie inny. Mo積a si domy郵a, 瞠 chodzi這 im nie tyle o sprawdzenie wysoko軼i op豉t przewozowych, a bardziej o dokonanie oceny przydatno軼i przeprawy topoli雟kiej dla celów wojskowych. Prom wykorzystywany na tej przeprawie by na pocz徠ku XX w. w bardzo z造m stanie technicznym. Dlatego te pó幡iej organa wojskowe przesta造 si ni interesowa.
Przewóz na prze這mie XIX i XX w. by w豉sno軼i w豉軼iciela maj徠ku w Topolnie. Us逝gi przewo幡icze przez Wis喚 wykonywa造 zatrudniane przez niego osoby, maj帷e odpowiednie uprawnienia. Do wybuchu pierwszej wojny 鈍iatowej przewo幡ikiem by pan Zeruch, a po jego 鄉ierci wskutek utoni璚ia zast徙i go w 1914 r. na tym stanowisku 36-letni starszy marynarz rezerwy Karl Münter, mieszkaniec Topolna. W trakcie wojny zosta jednak w 1915 r. powo豉ny jako 穎軟ierz rezerwy do wojska i skierowany na jeden z frontów.
Dalsze dzieje przeprawy s 軼i郵e zwi您ane z utworzonym w 1921 r. w Topolnie Klasztorem Dobrego Pasterza od Opatrzno軼i Boskiej. Zosta on za這穎ny przez Zgromadzenie Sióstr Pasterek na zakupionej cz窷ci ziemi wraz z zespo貫m pa豉cowo-parkowym z wcze郾iej rozparcelowanego maj徠ku w Topolnie.
Siostry zakonne przej窸y równie sprz皻 przeprawowy. W 1921 r. prze這穎na generalna zakonu Maria Kar這wska (b這gos豉wiona w 1997 r.) zawar豉 z Janem Mahnke kontrakt dotycz帷y 鈍iadczenia us逝g przewozowych przez Wis喚 mi璠zy Topolnem a Bie鎥ówk. Sprz皻 przeprawowy wydzier瘸wiony przewo幡ikowi by jednak bardzo skromny. Sk豉da si z jednego czó軟a siedmiometrowej d逝go軼i, starego promu, jednej kotwicy 瞠laznej, dwóch tablic taryfowych i jednej latarni.
Mahnke 鈍iadczy us逝gi przewo幡icze przez Wis喚 do 1926 r. Pó幡iej powierzono je Franciszkowi Piechowiakowi. Przewóz mi璠zy Topolnem a Bie鎥ówk odbywa si odt康 dwoma 這dziami spi皻ymi poprzecznymi dr庵ami.
Z przewozu topoli雟kiego korzystali najcz窷ciej rolnicy z wiosek po這穎nych na prawym brzegu Wis造, którzy pragn瘭i przewie潭 swoje towary i zwierz皻a hodowlane do Topolna, w którym odbywa造 si jarmarki. Us逝gi przewozowe by造 p豉tne. Od osoby pobierano 0,50 z. Przewóz zwierz徠 by jednak znacznie dro窺zy, wynosi od 2 do 3 z od sztuki w zale積o軼i od pory dobowej (taryfa dzienna lub nocna). Transport du篡ch zwierz徠, takich jak krowy i konie, na drugi brzeg rzeki by jednak bardzo niebezpieczny z powodu sposobu ich przewo瞠nia.
Odbywa這 si to w sposób nast瘼uj帷y: ustawiano zwierz皻a na 這dziach tak, aby przednimi nogami sta造 w jednej 這dzi, a tylnymi w drugiej. Rolnicy korzystaj帷y z przewozu topoli雟kiego dostrzegali te niedogodno軼i i zagro瞠nia dla bezpiecze雟twa. Domagali si, aby wznowi kursowanie promu. W tej sprawie w marcu 1927 r. cz這nkowie Kó趾a Rolniczego ze Starogrodu zwrócili si pisemnie do Pomorskiego Towarzystwa Rolniczego w Toruniu z pro軸: "Prosimy, aby wp造n望 na klasztor od Dobrego Pasterza w Topolnie aby prom ponownie uruchomi, gdy powy窺zy klasztor jest w豉軼icielem wspomnianego przewozu i bierze z niego zyski, lecz spraw promu zaniedba".
Pod wnioskiem z pro軸 o jego uruchomienie podpisy z這篡這 kilkudziesi璚iu mieszka鎍ów z Bie鎥ówki, Borówna, Kokocka, Ro積owa, Kie逍ia, Starogrodu i Ka責usa. Pismo z pro軸 mieszka鎍ów dotar這 a do Warszawskiej Dyrekcji Dróg Wodnych. Odpowied nie by豉 jednak satysfakcjonuj帷a dla wnioskodawców. W pi鄉ie nades豉nym z Warszawy stwierdzono, 瞠 nie mo積a zmusi w豉軼iciela przewozu do uruchomienia promu, a przewóz zwierz徠 dotychczasowym sposobem nie powinien by d逝瞠j tolerowany. Brak wsparcia ze strony odpowiednich urz璠ów doprowadzi z czasem do jego upadku. Godnym odnotowania faktem jest to, 瞠 przeprawa topoli雟ka ze wzgl璠u na swoje wcze郾iejsze znaczenie by豉 zaznaczana na niemieckich mapach topograficznych.
Przewóz 安iecie - Ostrów 安iecki
Na pocz徠ku XX w. powsta kolejny przewóz przez Wis喚, 陰cz帷y 安iecie z po這穎nym na prawym brzegu Wis造 Ostrowem 安ieckim, wówczas nale膨cym do powiatu 鈍ieckiego. Mogli z niego korzysta tak瞠 mieszka鎍y powiatu che軛i雟kiego. Miejsce tej przeprawy znajdowa這 si w rejonie uj軼ia Wdy do Wis造. Do 1920 r. okre郵ana by豉 mianem przewozu "Schwetz - Ehrenthal" (od nazw niemieckich obu miejscowo軼i). Jeszcze przed jego uruchomieniem planowano przewóz zorganizowa za pomoc promu. Jednak landrat (starosta) powiatu 鈍ieckiego po podliczeniu kosztów uzna takie rozwi您anie za zbyt drogie. W pi鄉ie z 21 kwietnia 1906 r. do królewskiego inspektora budów wodnych w Che軛nie stwierdzi: "Na podstawie dost瘼nych mi do tej pory dokumentów, nie mog oprze si wra瞠niu, 瞠 po陰czenie mi璠zy 安ieciem i Ostrowem 安ieckim mo瞠 by zbyt kosztowne, proporcjonalnie do korzy軼i, jakie mo瞠 przynosi...". Ostatecznie zrezygnowano z promu na rzecz zakupu 這dzi motorowej. Stanowisko przewo幡ika powierzono Antoniemu Godziewskiemu, mieszka鎍owi Ostrowa 安ieckiego. Opracowano plan rejsów 這dzi mi璠zy brzegami Wis造. Dokonano tak瞠 zró積icowania cen biletów za przewóz (podobnie jak na przeprawie che軛i雟kiej) w zale積o軼i czy by豉 to osoba doros豉, czy dziecko poni瞠j 14. roku 篡cia. Doro郵i p豉cili za bilet w obie strony 15, a dzieci 10 fenigów. Zapewniono równie mo磧iwo嗆 korzystania z przewozu poza godzinami ustalonymi w harmonogramie rejsów. Ceny biletów by造 jednak w takim przypadku znacznie wy窺ze.
Przewóz 這dzi motorow na tej przeprawie trwa krótko. Z chwil og這szenia mobilizacji w sierpniu 1914 r. ód zosta豉 zaj皻a przez wojsko niemieckie. O jej konfiskacie landrat powiatu 鈍ieckiego poinformowa che軛i雟ki Zarz康 Budownictwa Wodnego. Oznajmi równie, 瞠 odwo逝je przewozy mi璠zy 安ieciem a Ostrowem 安ieckim do pa寮ziernika 1915 r. Pó幡iej przewozy realizowano za pomoc 這dzi wios這wej.
Starania che軛nian o most
W drugiej po這wie XIX w. coraz cz窷ciej mówiono w mie軼ie o konieczno軼i zbudowania sta貫go mostu na Wi郵e, który by zast徙i dotychczasowe przeprawy promowe. Nadzieje nie by造 bezpodstawne. Szybki rozwój kolejnictwa na terenie ówczesnych Prus wymusza konieczno嗆 budowania mostów kolejowo-drogowych. Do ko鎍a XIX w. zbudowano mosty m.in. w Tczewie, Grudzi康zu i Toruniu, a tak瞠 na Nogacie pod Malborkiem. W 1893 r. oddano do u篡tku most kolejowo-drogowy w Fordonie.
W豉dze Che軛na mia造 nadzieje, 瞠 w rejonie miasta zostanie równie zbudowany na Wi郵e most kolejowy umo磧iwiaj帷y podró瞠 poci庵ami z Torunia przez Che軛no do Terespola Pomorskiego. Pierwsze wzmianki o podj璚iu stara przez w豉dze Che軛na o sta造 most na Wi郵e pochodz z pocz徠ku lat 80. XIX w. Od w豉dz zwierzchnich otrzymywano jednak odpowiedzi negatywne lub odk豉daj帷e podj璚ie decyzji na pó幡iejszy czas. Odmow t逝maczono najcz窷ciej brakiem odpowiednich 鈔odków finansowych i innymi trudno軼iami. Stanowisko takie zosta這 przedstawione m.in. w "Gazecie Toru雟kiej", która w kwietniu 1884 r. poinformowa豉 swoich czytelników, 瞠: "Plan po陰czenia Che軛na kolej z Terespolem musiano zaniecha, gdy pobudowanie mostu przez niziny i Wis喚 do wysokiego brzegu pod Che軛nem przedstawia za wiele trudno軼i".
O wygodach z posiadania mostu 陰cz帷ego brzegi Wis造 przekonali si che軛nianie na pocz徠ku pierwszej wojny 鈍iatowej. Krótko przed jej wybuchem 穎軟ierze niemieccy zbudowali na rzece most pontonowy. Jego gównym zadaniem by這 zapewnienie sprawnego przemieszczania si oddziaów wojskowych udaj帷ych si na front wschodni, a w przypadku pora磬i na Wschodzie ich odwrotu poza lini Wis造 (tzw. Die Weichsellinie). 皋軟ierze niemieccy przej瘭i tak瞠 przewóz promowy, którym 鈍iadczyli us逝gi przewozowe do ko鎍a wrze郾ia 1914 r., pobieraj帷 odpowiedni op豉t. Most pontonowy zbudowany przez armi prusk funkcjonowa prawie do ko鎍a 1915 r. Po rozebraniu mostu i wywiezieniu do innej miejscowo軼i w豉dze Che軛na podj窸y wiele stara o jego przywrócenie. Wys豉no wiele pism do w豉dz wojskowych o jego zwrot i ponowne uruchomienie. Organa wojskowe nie wyrazi造 jednak zgody, uzasadniaj帷 odmow swoimi potrzebami. Krótki okres funkcjonowania mostu pontonowego umocni wol mieszka鎍ów Che軛na w d捫eniu do posiadania sta貫go mostu.
W豉dze niemieckie rozwa瘸造 jeszcze przed rozpocz璚iem wojny konieczno嗆 zbudowania mostu kolejowego na Wi郵e pod Che軛nem. Opracowano prawdopodobnie tak瞠 jego projekt. Na fakt ten powo豉 si w 1924 r. burmistrz Che軛na Stanis豉w Zawacki w pi鄉ie do wojewody pomorskiego, w którym zapewnia, 瞠: "Plan budowy mostu kolejowego przez Wis喚 pod Che軛nem by przed wojn 鈍. gotowy, a wykonaniu jego stan窸a na przeszkodzie jedynie wojna". Twierdzi tak瞠, 瞠 gotowe plany mostu powinny znajdowa si w Gda雟ku lub Kwidzynie.
W okresie mi璠zywojennym Che軛no wykazywa這 gotowo嗆 do poniesienia cz窷ci kosztów budowy mostu, aby przyspieszy wydanie decyzji o rozpocz璚iu jego budowy. Starano si równie zach璚i do tego projektu w豉dze s御iedniego 安iecia. Do wspó逍racy obu miast jednak nie dosz這. Brak porozumienia wynika z powodu ró積ych stanowisk w sprawie lokalizacji mostu. W豉dze Che軛na by造 zainteresowane, aby by on zlokalizowany w pobli簑 funkcjonuj帷ej che軛i雟kiej przeprawy promowej, natomiast 安iecia uzale積ia造 swoj pomoc od tego, 瞠 b璠zie zbudowany w rejonie Ostrowa 安ieckiego.
Starania o most kontynuowano tak瞠 w latach 30. XX w. Przydzielone zosta造 nawet fundusze na jego budow. Wybuch drugiej wojny 鈍iatowej spowodowa kolejne od這瞠nie marze o mo軼ie na pó幡iej.
Po zako鎍zeniu wojny potrzeby komunikacyjne mieszka鎍ów Che軛na i powiatu che軛i雟kiego zabezpiecza zbudowany w 1945 r. prowizoryczny drewniany most. Mia istnie tylko przez krótki czas. Funkcjonowa jednak a do 1963 r., kiedy to oddano do u篡tku nowy, nowoczesny most. Dzi瘯i temu trwaj帷e prawie sto lat starania che軛nian o jego zbudowanie zosta造 uwie鎍zone sukcesem. Od 2013 r. most che軛i雟ki nosi imi legendarnego polskiego lotnika z okresu drugiej wojny 鈍iatowej gen. pilota Stanis豉wa Skalskiego.
Wies豉w B彗

Zobacz wi璚ej na temat:

Komentarze (1)
Zaloguj si lub komentuj jako go嗆
  • Gość: XXXXXX

    0

    Prosz sprawdzi Ka責us

Aby oceni zaloguj si lub zarejestrujX